Overthinking thường được dịch là suy nghĩ quá nhiều.
Nhưng “quá nhiều” không nói hết vấn đề.
Có những lúc ta cần nghĩ kỹ. Cần cân nhắc, dự liệu, kiểm tra nguy cơ, học từ sai lầm. Nghĩ không phải kẻ thù.
Overthinking bắt đầu khi suy nghĩ không còn giúp ta nhìn rõ hơn, mà chỉ xoay vòng để tìm một sự chắc chắn không đến.
Tâm trí cứ hỏi lại:
Nếu mình nói sai thì sao?
Nếu người kia hiểu lầm thì sao?
Nếu quyết định này phá hỏng mọi thứ thì sao?
Nếu chuyện cũ lặp lại thì sao?
Nếu mình không kiểm soát, điều tệ nhất sẽ xảy ra thì sao?
Overthinking nhiều khi là một cách giữ.
Ta giữ khả năng kiểm soát, dù chỉ trong đầu.
Overthinking Và Nhu Cầu An Toàn
Không nên chế giễu người suy nghĩ nhiều.
Một tâm trí overthinking thường không cố làm phiền bạn. Nó đang cố bảo vệ bạn khỏi sai lầm, từ chối, mất mát, xấu hổ hoặc nguy cơ nào đó.
Vấn đề là cách bảo vệ ấy có thể làm bạn kiệt sức.
Bạn nghĩ để khỏi sai, nhưng càng nghĩ càng tê liệt.
Bạn nghĩ để hiểu người khác, nhưng càng nghĩ càng xa thực tế.
Bạn nghĩ để chuẩn bị, nhưng không còn sống trong điều đang xảy ra.
Bạn nghĩ để kiểm soát, nhưng điều được kiểm soát chỉ là những kịch bản trong đầu.
Khi Suy Nghĩ Trở Thành Vòng Lặp
Một suy nghĩ hữu ích thường dẫn đến một hành động, một câu hỏi rõ hơn, hoặc một sự chấp nhận giới hạn.
Overthinking thì khác.
Nó không kết thúc bằng hiểu biết. Nó kết thúc bằng mệt.
Dấu hiệu thường gặp:
- bạn lặp lại cùng một câu hỏi mà không có dữ kiện mới;
- bạn tưởng tượng nhiều kịch bản xấu nhưng không hành động được;
- bạn đọc lại tin nhắn, ánh mắt, câu nói để tìm một nghĩa chắc chắn;
- bạn nhầm việc tự trách với việc chịu trách nhiệm;
- bạn thấy nếu ngừng nghĩ thì mình đang buông lỏng nguy cơ.
Không Cần Dừng Nghĩ Ngay
Khi overthinking, nhiều người tự ra lệnh: “Đừng nghĩ nữa.”
Lệnh đó thường không hiệu quả.
Thay vì dừng nghĩ ngay, hãy thử đổi quan hệ với suy nghĩ:
Tâm trí tôi đang cố bảo vệ điều gì?
Câu hỏi này mềm hơn.
Nó không xem bạn là vấn đề. Nó xem vòng lặp suy nghĩ như một tín hiệu cần được đọc.
Có thể tâm trí đang bảo vệ danh dự. Một quan hệ. Cảm giác an toàn. Một quyết định quan trọng. Một vết thương cũ.
Khi biết điều nó đang bảo vệ, bạn có thể hỏi tiếp:
Có hành động nhỏ nào thật sự giúp bảo vệ điều đó không?
Nếu có, làm hành động nhỏ ấy.
Nếu không, có thể việc tiếp tục nghĩ chỉ đang giả làm hành động.
Một Bài Tập 3 Dòng
Viết:
Tôi đang nghĩ đi nghĩ lại về…
Điều tôi sợ là…
Điều tôi có thể làm trong 10 phút tới là…
Nếu không có việc gì làm được, dòng thứ ba có thể là:
Tôi chưa có đủ dữ kiện. Tôi dừng ở đây trong hôm nay.
Đây không phải chữa trị.
Chỉ là một cách trả suy nghĩ về đúng kích thước.
Khi Nào Cần Hỗ Trợ?
Nếu overthinking đi cùng mất ngủ kéo dài, hoảng loạn, đau thể chất, không thể làm việc, hoặc cảm giác không an toàn với chính mình, hãy tìm hỗ trợ chuyên môn hoặc người an toàn ngoài đời thật.
THE OPEN không thay thế trị liệu hay chăm sóc y tế.
Câu hỏi thường gặp
Overthinking có phải là lo âu không?
Không luôn, nhưng có thể liên quan. Nếu tình trạng kéo dài hoặc làm suy giảm đời sống, bạn nên tìm hỗ trợ chuyên môn.
Làm sao ngừng suy nghĩ quá nhiều?
Đừng bắt đầu bằng ép mình dừng. Hãy hỏi suy nghĩ đang cố bảo vệ điều gì, rồi chuyển thành một hành động nhỏ hoặc một giới hạn rõ.
Overthinking có lợi gì không?
Nó có thể cho thấy bạn đang quan tâm hoặc cảm thấy nguy cơ. Nhưng nếu chỉ lặp lại mà không giúp nhìn rõ hay hành động, nó đang làm bạn kiệt sức.
