Không phải mọi kiểm soát đều sai.
Ta cần kiểm soát tay lái khi lái xe. Cần kiểm tra tiền bạc. Cần giữ lịch hẹn. Cần đặt giới hạn. Cần bảo vệ trẻ nhỏ, người phụ thuộc, dữ liệu riêng tư, sức khỏe và những cam kết quan trọng.
Vấn đề không phải là kiểm soát.
Vấn đề là kiểm soát điều không thuộc quyền mình, hoặc kiểm soát người khác để làm dịu nỗi sợ của mình.
Vì Sao Ta Muốn Kiểm Soát?
Thường là vì sợ.
Sợ bị bỏ rơi. Sợ thất bại. Sợ bị hiểu sai. Sợ hỗn loạn. Sợ một sai lầm cũ lặp lại. Sợ nếu mình không giữ mọi thứ, không ai khác sẽ giữ.
Kiểm soát cho ta cảm giác an toàn tạm thời.
Nhưng cái giá có thể rất lớn.
Ta mệt. Người khác ngột ngạt. Quan hệ mất tự do. Đời sống chỉ còn là danh sách những điều phải phòng trước.
Phân Biệt Tác Động Và Quyết Định
Bạn có thể tác động đến cách mình nói.
Nhưng không thể quyết định người khác sẽ hiểu chính xác như bạn muốn.
Bạn có thể chuẩn bị cho một công việc.
Nhưng không thể quyết định mọi kết quả.
Bạn có thể yêu một người tử tế.
Nhưng không thể quyết định họ phải ở lại.
Bạn có thể xin lỗi.
Nhưng không thể quyết định người kia phải tha thứ.
Buông kiểm soát bắt đầu từ phân biệt này:
Điều gì thuộc phần việc của tôi? Điều gì không thuộc quyền tôi quyết định?
Buông Kiểm Soát Không Phải Là Bỏ Mặc
Nhiều người sợ rằng nếu mình buông kiểm soát, mọi thứ sẽ sụp.
Nhưng buông kiểm soát không có nghĩa là không làm gì.
Nó có nghĩa là làm đúng phần việc của mình, đặt giới hạn cần thiết, rồi ngừng đòi đời sống phải bảo đảm điều không thể bảo đảm.
Bạn vẫn có thể chuẩn bị.
Bạn vẫn có thể nói thật.
Bạn vẫn có thể rời khỏi nơi không an toàn.
Bạn vẫn có thể yêu cầu trách nhiệm.
Bạn vẫn có thể chăm sóc người khác.
Chỉ là bạn không dùng nỗi sợ của mình để tước quyền sống của mọi thứ xung quanh.
Một Bài Tập Nhỏ
Chia trang giấy làm ba phần:
Tôi có thể làm:
Tôi có thể yêu cầu / thương lượng:
Tôi không thể quyết định thay:
Đặt từng lo lắng vào đúng cột.
Nhiều khi sự bình tĩnh không đến từ việc mọi thứ chắc chắn hơn.
Nó đến từ việc ta thôi nhầm lẫn giữa trách nhiệm và quyền lực.
Câu hỏi thường gặp
Buông kiểm soát có phải là phó mặc số phận không?
Không. Nó là phân biệt điều thuộc phần việc của mình và điều không thuộc quyền mình quyết định.
Vì sao tôi luôn muốn kiểm soát?
Có thể vì bạn từng sống trong bất ổn, từng bị tổn thương, hoặc đang chịu quá nhiều trách nhiệm. Hãy nhìn nguyên nhân với sự tử tế trước khi tự trách.
Làm sao thực hành buông kiểm soát?
Bắt đầu bằng một việc nhỏ: làm phần mình có thể làm, nói rõ điều mình cần, rồi dừng ở nơi quyền quyết định không thuộc về mình.
