Định kiến không phải lúc nào cũng ồn ào. Nhiều khi nó rất yên, rất nhanh, và rất giống “tôi biết rồi”.
Ta gặp một người và lập tức xếp họ vào một nhóm. Ta nghe một câu nói và kết luận cả con người. Ta nhìn một phần quá khứ của mình và quyết định tương lai chắc cũng chỉ vậy.
Trong THE OPEN, nhìn vào định kiến không phải để tự mắng mình là hẹp hòi. Nó là cách tập chậm lại trước khi biến một cảm giác thành sự thật tuyệt đối.
Định Kiến Là Một Kết Luận Đến Quá Sớm
Não người thích tiết kiệm năng lượng. Nó dùng ký ức cũ để đoán hiện tại. Điều này có thể giúp ta sống sót, nhưng cũng có thể làm ta không còn thật sự nhìn.
Một người từng làm ta đau, và sau đó ta nghi ngờ tất cả những người giống họ ở một điểm nào đó. Một lần thất bại, và sau đó ta gọi mình là người không làm được. Một trải nghiệm xấu, và sau đó ta xem cả thế giới như cùng một màu.
Định kiến thường không bắt đầu từ ác ý. Nó thường bắt đầu từ một nỗ lực tự bảo vệ. Nhưng nếu không được nhìn lại, sự tự bảo vệ ấy có thể trở thành nhà tù.
Định Kiến Về Người Khác
Khi có định kiến, ta không gặp người trước mặt nữa. Ta gặp hình ảnh mình đã dựng sẵn về họ.
Điều nguy hiểm là định kiến thường tìm bằng chứng để tự củng cố. Nếu ta đã tin ai đó ích kỷ, ta sẽ dễ thấy mọi hành động của họ qua lăng kính ích kỷ. Nếu ta đã tin một nhóm người “đều như vậy”, ta sẽ bỏ qua những ngoại lệ đang đứng ngay trước mắt.
Nhìn không có nghĩa là phải tin tất cả. Nhìn chỉ là cho thực tại thêm một chút không gian trước khi kết luận.
Định Kiến Về Chính Mình
Có một loại định kiến ít được gọi tên: định kiến với bản thân.
“Tôi là người luôn thất bại.” “Tôi không giỏi yêu.” “Tôi sinh ra đã nhạy cảm quá mức.” “Tôi không thể thay đổi.”
Những câu này nghe như hiểu mình, nhưng đôi khi chỉ là vết thương nói bằng giọng của sự thật.
Nếu bạn gọi mình bằng một kết luận quá lâu, bạn sẽ bắt đầu sống để chứng minh nó đúng. Và khi đời cho một tín hiệu khác, bạn lại bỏ qua vì nó không khớp với câu chuyện cũ.
Làm Sao Nhận Ra Một Định Kiến?
Hãy để ý những câu tuyệt đối: luôn luôn, không bao giờ, ai cũng vậy, tôi lúc nào cũng vậy, đời chỉ có vậy.
Những từ này không sai trong mọi trường hợp, nhưng chúng là dấu hiệu để dừng lại. Có thật là luôn luôn không? Có thật là không bao giờ không? Mình đang nhìn sự kiện hiện tại, hay đang nhìn quá khứ được chiếu lên hiện tại?
Một câu hỏi đơn giản có thể mở ra khoảng trống: “Tôi còn chưa biết điều gì ở đây?”
Buông Định Kiến Không Phải Là Ngây Thơ
Buông định kiến không có nghĩa là bỏ hết cảnh giác. Nếu một người liên tục làm hại bạn, việc giữ khoảng cách là cần thiết. Nếu một hoàn cảnh có dấu hiệu nguy hiểm, bạn không cần ép mình mở lòng.
Điều cần buông là sự chắc chắn giả. Là thói quen biến một dấu hiệu thành toàn bộ sự thật. Là cách dùng chuyện cũ để đóng cửa mọi khả năng mới.
Một Thực Hành Nhỏ
Chọn một kết luận bạn hay nói về người khác hoặc về chính mình. Viết xuống: “Tôi đang tin rằng…”
Sau đó viết thêm ba câu:
“Bằng chứng nào khiến tôi tin vậy?” “Có ngoại lệ nào tôi đã bỏ qua?” “Nếu tôi chưa cần kết luận ngay, tôi sẽ nhìn chuyện này thế nào?”
Định kiến thường yếu đi khi được đặt dưới ánh sáng của câu hỏi. Không phải ánh sáng rực rỡ. Chỉ cần đủ để ta thấy mình đang nhìn qua một lớp kính.
Đọc Tiếp Trong THE OPEN
Câu hỏi thường gặp
Định kiến là gì?
Định kiến là một kết luận có sẵn khiến ta nhìn người khác, chính mình hoặc đời sống qua một khung quá hẹp.
Định kiến có luôn xấu không?
Không phải lúc nào cũng bắt đầu từ điều xấu. Nó có thể là cơ chế tự bảo vệ, nhưng cần được nhìn lại để không biến thành nhà tù.
Làm sao bớt định kiến?
Hãy chậm lại trước khi kết luận, tìm ngoại lệ, và hỏi: “Tôi còn chưa biết điều gì ở đây?”
